Sungai Gelugor

---

Sungai Gelugor, Pulau Pinang (22 Julai 2025)

Juga terdapat: Sungai Gelugor (English Edition)

Sungai Gelugor ialah nama bagi sebuah penempatan Melayu bersejarah dan sebatang sungai di bahagian timur Pulau Pinang, Pulau Pinang, Malaysia. Penempatan ini terletak dalam kawasan Gelugor yang lebih luas, manakala sungainya mengalir dari kawasan pedalaman sebelum sampai ke pantai timur pulau. Kedua-duanya merupakan sebahagian penting daripada sejarah masyarakat Melayu di bahagian selatan George Town.

Nama Sungai Gelugor amat penting kerana ia merujuk kepada sebuah landskap yang telah didiami oleh masyarakat Melayu sebelum penubuhan George Town pada tahun 1786. Sungai tersebut menyediakan laluan antara kawasan pedalaman dengan pantai, manakala muaranya menawarkan persekitaran semula jadi yang sesuai untuk kegiatan menangkap ikan dan penempatan. Dari masa ke masa, kawasan sekitarnya berkembang dengan kegiatan pertanian, perladangan, kampung, institusi agama dan akhirnya pembangunan bandar moden.

Pada masa kini, sebahagian besar landskap tradisional tersebut telah berubah akibat pembinaan jalan raya, kawasan perumahan, pembangunan bertingkat tinggi dan infrastruktur utama. Namun begitu, Kampung Sungai Gelugor masih dapat dikenal pasti sebagai sebuah kampung Melayu tradisional, manakala sungai tersebut terus mengalir melalui landskap bandar menuju ke pantai timur.

Fakta Ringkas

Sungai Gelugor dan Asal Nama

Nama Sungai Gelugor secara harfiahnya bermaksud "Sungai Gelugor", dengan perkataan sungai merujuk kepada aliran air dan Gelugor kepada nama kawasan tersebut. Perkataan Gelugor pula dikaitkan dengan pokok asam gelugor, yang dikenali secara saintifik sebagai Garcinia atroviridis dan berasal dari Semenanjung Tanah Melayu.

Nama Gelugor kemudiannya digunakan untuk kawasan geografi yang lebih luas, termasuk sungai, penempatan dan kawasan di sekitarnya. Hari ini, Gelugor merupakan salah satu kawasan pinggir bandar utama George Town, tetapi namanya masih mengingatkan kepada landskap semula jadi yang wujud sebelum kawasan tersebut mengalami pembandaran secara besar-besaran.

Sungai

Sungai Gelugor ialah sebuah sistem sungai yang agak kecil di bahagian timur Pulau Pinang. Kepentingannya dari segi sejarah bukanlah berdasarkan saiznya, tetapi kedudukannya dalam landskap. Sungai ini menghubungkan kawasan bukit dan tanah pertanian di pedalaman dengan pantai, menyediakan laluan melalui kawasan yang pada suatu ketika dahulu sebahagian besarnya merupakan persekitaran luar bandar.

Sebenarnya terdapat dua aliran air yang dikenali sebagai Sungai Gelugor dalam landskap moden. Sungai Gelugor di bahagian utara berpunca dari kawasan bukit sekitar Bukit Gambir dan mengalir secara umumnya ke arah tenggara sebelum menuju ke pantai. Aliran di bahagian selatan pula, yang turut dikenali sebagai Sungai Gelugor, bermula sebagai sebuah terusan di kawasan Minden Heights dan mengikut laluan yang berasingan menuju ke pantai.

Sungai Gelugor di bahagian utara mengalir melalui kawasan yang telah mengalami pembangunan bandar yang pesat. Dari kawasan bukit, ia mengalir di antara kawasan perumahan sekitar Hilir Pemancar dan Jalan Permai sebelum melintasi Jalan Sultan Azlan Shah. Sungai tersebut kemudiannya meneruskan alirannya ke arah pantai timur, melalui bawah Lebuhraya Tun Dr Lim Chong Eu sebelum sampai ke kawasan pesisir.

Berhampiran pantai, aliran sungai di bahagian utara memasuki kawasan yang kini diduduki oleh The Light Waterfront. Sungai tersebut terus mengalir melalui pembangunan waterfront moden itu sebelum akhirnya mengalir ke laut.

Sungai Gelugor di bahagian selatan pula mengikut laluan yang berbeza. Ia melintasi Jalan Sultan Azlan Shah dan terus melalui kawasan antara Sekolah Kebangsaan Sungai Gelugor dengan bekas kawasan tentera Batu Uban sebelum melalui bawah infrastruktur jalan utama berhampiran persimpangan Jambatan Pulau Pinang dan sampai ke pantai.

Kewujudan dua aliran air yang menggunakan nama yang sama kadangkala boleh menimbulkan kekeliruan apabila geografi Sungai Gelugor dihuraikan. Namun begitu, dari segi sejarah, nama tersebut amat berkait rapat dengan sistem sungai dan persekitaran muara di sekitar penempatan tradisional tersebut.

Penempatan Melayu Awal

Kampung Sungai Gelugor merupakan salah satu penempatan Melayu bersejarah di Pulau Pinang. Penempatan ini berkembang di sekitar sungai dan persekitaran pantai, dengan kegiatan menangkap ikan menjadi antara sumber mata pencarian penting masyarakatnya.

Catatan sejarah menunjukkan bahawa nelayan Melayu dari Sumatera merupakan antara penduduk awal di pantai timur Pulau Pinang. Sebahagian daripada mereka menetap di sekitar muara sungai dan kawasan pesisir, termasuk Sungai Gelugor, sebelum kedatangan British.

Hal ini meletakkan Sungai Gelugor dalam konteks sejarah penghijrahan masyarakat Melayu merentasi Selat Melaka. Pulau Pinang bukan sebuah pulau yang tidak berpenghuni apabila Francis Light menubuhkan George Town pada tahun 1786. Masyarakat Melayu telah pun mendirikan penempatan di sepanjang pantai timur dan selatan pulau, serta mempunyai hubungan dengan Sumatera, Kedah dan kawasan lain di dunia Melayu.

Kedudukan Sungai Gelugor yang berhampiran dengan Batu Uban amat penting. Batu Uban dikaitkan dengan penempatan awal masyarakat Minangkabau dan tokoh Haji Mohammad Salleh, yang juga dikenali sebagai Nakhoda Intan. Masjid Jamek Batu Uban yang bersejarah pula bertarikh dari tahun 1734, memberikan bukti mengenai kewujudan sebuah masyarakat Melayu-Islam yang telah bertapak di pulau ini beberapa dekad sebelum kedatangan Francis Light.

Masyarakat di sekitar Batu Uban dan Sungai Gelugor tidak terpisah antara satu sama lain. Kedua-duanya merupakan sebahagian daripada rangkaian penempatan Melayu di sepanjang pantai timur Pulau Pinang.

Hubungan dengan Dato' Jenaton

Satu lagi tokoh penting dalam sejarah awal kawasan ini ialah Dato' Jenaton, seorang pemimpin masyarakat Minangkabau yang dikaitkan dengan penempatan Melayu awal di Pulau Pinang.

Penyelidikan sejarah mencatatkan bahawa Dato' Jenaton dan pengikutnya tiba di rantau ini pada abad ke-18. Tanah yang dikaitkan dengan penempatan beliau akhirnya meliputi kawasan yang pada hari ini sepadan dengan Minden, Bukit Gelugor dan Sungai Gelugor.

Sesetengah catatan sejarah menyatakan bahawa hasil pertanian dari kawasan pedalaman diangkut melalui Sungai Gelugor menuju ke Batu Uban untuk diperdagangkan. Hal ini menunjukkan bahawa sungai tersebut bukan sekadar saluran air, tetapi merupakan sebahagian daripada rangkaian yang menghubungkan tanah pertanian dengan penempatan perdagangan di pesisir.

Butiran mengenai penempatan Melayu terawal di Pulau Pinang adalah agak kompleks, dan sumber sejarah yang berbeza kadangkala memberikan tarikh, nama dan tafsiran yang berbeza. Namun begitu, terdapat bukti yang kukuh bahawa bahagian timur pulau ini telah mempunyai penduduk Melayu serta ekonomi pertanian sebelum pemerintahan British bermula pada tahun 1786.

Pertanian di Sekitar Sungai Gelugor

Landskap di sekitar Sungai Gelugor pada suatu ketika dahulu jauh lebih bersifat luar bandar berbanding hari ini. Tanah pertanian terbentang dari kawasan pedalaman menuju ke pantai, manakala kampung tertumpu di sekitar penempatan dan laluan air yang telah lama wujud.

Menjelang akhir abad ke-18, masyarakat Melayu telah membuka kawasan tanah yang luas untuk pertanian. Penyelidikan sejarah mencatatkan bahawa kira-kira 200 ekar tanah telah dibuka untuk pertanian di sekitar Sungai Gelugor menjelang tahun 1795.

Tanaman yang diusahakan di kawasan Gelugor yang lebih luas termasuk kelapa, buah-buahan, tebu dan tanaman rempah, diikuti kemudian oleh getah dan buah pala. Sungai serta anak-anak sungainya membantu mengalirkan air dari tanah pertanian dan menyediakan hubungan ke arah pantai.

Kedatangan pemerintahan British membawa satu lagi perubahan besar. Kawasan tanah yang luas di sekitar Gelugor kemudiannya dimasukkan ke dalam ladang yang dikaitkan dengan David Brown, seorang pemilik tanah berbangsa Scotland dan rakan perniagaan Kapten Francis Light. Brown membangunkan estet pertanian yang luas di kawasan tersebut, termasuk tanaman kelapa, buah pala dan tanaman lain.

David Brown dan Estet Gelugor

David Brown menjadi antara pemilik tanah yang paling berpengaruh di Pulau Pinang pada awal abad ke-19. Estet-estet miliknya meliputi kawasan yang luas di sekitar Gelugor dan kawasan bersebelahan.

Pembangunan ladang milik Brown mengubah landskap sekitar Sungai Gelugor. Sebahagian daripada kawasan yang sebelumnya digunakan oleh masyarakat tempatan digantikan atau disusun semula sebagai estet pertanian, manakala pekerja dan keluarga mereka turut tinggal di kawasan tersebut.

Estet Brown juga menjadi penting dalam sejarah pendidikan. Pada tahun 1826, sebuah sekolah telah ditubuhkan di Gelugor untuk anak-anak pekerjanya. Institusi ini akhirnya berkembang menjadi Sekolah Kebangsaan Sungai Gelugor, yang diiktiraf sebagai sekolah Melayu tertua di Malaysia.

Penubuhan sekolah tersebut menunjukkan bahawa masyarakat Sungai Gelugor telah cukup berkembang untuk menyokong sebuah institusi pendidikan tetap pada awal abad ke-19.

Sekolah Kebangsaan Sungai Gelugor

Sekolah Kebangsaan Sungai Gelugor merupakan salah satu institusi paling penting yang dikaitkan dengan penempatan tersebut. Ditubuhkan pada 1826, sekolah ini pada asalnya menyediakan pengajaran dalam bahasa Melayu, al-Quran dan tulisan Jawi.

Sekolah ini kemudiannya diambil alih oleh pentadbiran Negeri-Negeri Selat pada tahun 1838, yang membina bangunan yang dikenali sebagai Sekolah A. Bangunan asal tersebut masih wujud dan kini digunakan sebagai Galeri Warisan dan Kebudayaan SK Sungai Gelugor.

Sejarah sekolah yang hampir dua abad menyediakan hubungan penting antara penempatan Melayu tradisional dengan perkembangan pendidikan formal di Pulau Pinang. Ia juga menunjukkan kepentingan berterusan Sungai Gelugor sebagai sebuah masyarakat Melayu walaupun landskap sekitarnya mula berubah di bawah pemerintahan British.

Masjid Jamek Sungai Gelugor

Masjid Jamek Sungai Gelugor merupakan satu lagi institusi penting dalam kampung tradisional ini. Masjid tersebut berfungsi sebagai pusat masyarakat Melayu-Islam dan kekal sebagai salah satu mercu tanda penting dalam Kampung Sungai Gelugor.

Penyelidikan sejarah mengenai masjid dan keramat di Pulau Pinang mencatatkan bahawa sebuah masjid telah wujud di Sungai Gelugor sejak awal abad ke-19. Satu kajian sejarah yang diterbitkan pada tahun 1974 menyatakan bahawa masjid tersebut dibina sekitar tahun 1812 oleh Raruthabtilai, seorang pedagang India-Muslim yang kaya, di atas tanah yang disumbangkan oleh David Brown. Sumber yang sama menyatakan bahawa sebuah masjid kayu yang lebih awal telah pun wujud di tapak tersebut, walaupun pembina dan tarikhnya tidak diketahui.

Sejarah masjid ini menggambarkan sifat pelbagai budaya dalam masyarakat Islam awal di Pulau Pinang. Walaupun Sungai Gelugor berkembang terutamanya sebagai sebuah penempatan Melayu, sejarah agama dan perdagangannya turut berkait dengan masyarakat Islam dari pelbagai bahagian di rantau yang lebih luas.

Kampung Sungai Gelugor

Kampung Sungai Gelugor merupakan kampung Melayu tradisional yang dikaitkan dengan sungai tersebut. Kelangsungan kampung ini amat menarik kerana kawasan sekelilingnya telah mengalami pembangunan bandar yang pesat.

Kampung ini terletak di antara Jalan Sultan Azlan Shah dengan Lebuhraya Sungai Nibong. Penempatan tradisional tersebut berpusat di sekitar kemudahan masyarakat termasuk masjid, sekolah dan balai raya.

Kajian mengenai bentuk bandar kampung ini menggambarkan Kampung Sungai Gelugor sebagai sebuah perkampungan yang masih mengekalkan unsur struktur kampung Melayu tradisional walaupun dikelilingi pembangunan bertingkat tinggi moden. Kawasan kajian dilaporkan meliputi kira-kira 68 ekar, dengan gabungan kawasan kediaman, keagamaan, pendidikan dan kemudahan masyarakat.

Landskap kampung tradisional ini amat berbeza daripada bandar moden di sekelilingnya. Bangunan pangsapuri, jalan raya utama dan pembangunan berskala besar telah tumbuh di sekitarnya, manakala kampung tersebut masih mengekalkan corak rumah dan ruang masyarakat yang lebih tradisional.

Daripada Kampung Nelayan kepada Komuniti Bandar

Perubahan Sungai Gelugor mencerminkan pembandaran yang berlaku di seluruh kawasan Gelugor. Untuk sebahagian besar sejarahnya, kawasan tersebut merupakan kawasan luar bandar, dengan kegiatan menangkap ikan dan pertanian menjadi sumber mata pencarian penting.

Pada abad ke-20, sifat Gelugor berubah secara beransur-ansur. Tanah ladang ditukar kepada pembangunan perumahan, jalan raya baharu dibina dan jumlah penduduk meningkat.

Menjelang tahun 1960-an, kawasan perumahan mula menggantikan sebahagian daripada landskap pertanian sebelumnya. Gelugor kemudiannya berkembang menjadi kawasan kediaman penting yang terletak antara pusat George Town dengan kawasan selatan Pulau Pinang yang berkembang pesat.

Penubuhan Universiti Sains Malaysia pada tahun 1969 mengukuhkan lagi kepentingan Gelugor. Universiti tersebut dibangunkan di bekas kawasan tentera Minden, membawa sebuah institusi pendidikan utama serta sejumlah besar pelajar dan kakitangan ke kawasan ini.

Kehilangan Landskap Pantai Tradisional

Salah satu perubahan paling ketara di Sungai Gelugor berlaku di kawasan pantainya. Garisan pantai timur di kawasan tersebut telah mengalami perubahan besar akibat pembinaan infrastruktur dan penambakan laut.

Pembinaan Lebuhraya Tun Dr Lim Chong Eu mewujudkan koridor pengangkutan utama di antara penempatan tradisional di pedalaman dengan laut. Pembangunan waterfront pada tahun-tahun berikutnya mengubah lagi persekitaran pesisir.

Di sekitar The Light Waterfront, tanah pesisir dan kawasan muara yang dahulunya bersifat semula jadi telah berubah menjadi pembangunan kediaman dan rekreasi moden. Sungai Gelugor di bahagian utara masih melalui landskap tersebut, tetapi persekitarannya kini amat berbeza daripada kawasan perikanan yang wujud pada generasi terdahulu.

Nelayan tradisional yang suatu ketika dahulu menjalankan kegiatan di sepanjang pantai turut mengalami perubahan apabila kawasan pesisir ditambak dan dibangunkan. Sebahagian daripada masyarakat nelayan Batu Uban dan kawasan bersebelahan secara tradisinya menyimpan bot mereka di sepanjang pantai sekitar Sungai Gelugor.

Jalan Raya dan Akses

Sungai Gelugor moden mempunyai hubungan yang rapat dengan kawasan lain di Pulau Pinang melalui rangkaian jalan raya utama.

Jalan Sultan Azlan Shah merupakan jalan utama melalui kawasan Gelugor yang lebih luas. Jalan ini menghala ke selatan dari kawasan Gelugor menuju ke Bayan Lepas dan menjadi salah satu laluan utama utara-selatan di pulau ini.

Lebuhraya Tun Dr Lim Chong Eu mengikut kawasan pesisir timur daerah ini dan menyediakan hubungan berkapasiti tinggi antara George Town, Jambatan Pulau Pinang serta kawasan perindustrian dan lapangan terbang di selatan Pulau Pinang.

Lebuhraya Sungai Nibong dan beberapa jalan utama lain menghubungkan Kampung Sungai Gelugor dengan Batu Uban, Sungai Nibong, Minden serta kawasan lain di George Town.

Rangkaian jalan raya moden menjadikan kawasan ini jauh lebih mudah diakses, tetapi pada masa yang sama ia turut menyumbang kepada perubahan landskap kampung tradisional.

Sungai Gelugor dan Batu Uban

Sungai Gelugor mempunyai hubungan sejarah yang rapat dengan Batu Uban. Kedua-duanya merupakan sebahagian daripada zon penempatan Melayu-Islam awal di sepanjang pantai timur Pulau Pinang.

Batu Uban amat penting kerana kaitannya dengan Nakhoda Intan serta Masjid Jamek Batu Uban yang secara tradisinya bertarikh dari tahun 1734. Penempatan tersebut mendahului kedatangan Francis Light dan menunjukkan bahawa masyarakat Melayu-Islam telah pun bertapak di pulau ini sebelum George Town ditubuhkan.

Sungai Gelugor berkembang lebih ke pedalaman dan di utara Batu Uban, dengan sungainya menyediakan hubungan semula jadi antara kawasan pertanian dengan pantai. Hubungan antara kedua-dua penempatan tersebut dengan demikian bersifat geografi dan sejarah.

Landskap Warisan Melayu

Kepentingan Sungai Gelugor bukan hanya terletak pada kewujudan bangunan bersejarah secara individu. Ia mewakili sebuah landskap budaya yang mengandungi lapisan sejarah Melayu, Minangkabau, Sumatera, India-Muslim dan penjajahan British.

Kampung, sungai, masjid dan sekolah masing-masing memelihara aspek sejarah yang berbeza. Sungai mewakili geografi fizikal yang membantu membentuk penempatan. Masjid mewakili kehidupan keagamaan masyarakat. Sekolah mewakili perkembangan pendidikan formal Melayu. Kampung pula mewakili kesinambungan masyarakat yang tinggal di kawasan tersebut.

Secara bersama, unsur-unsur ini memberikan gambaran yang agak lengkap mengenai bagaimana sebuah penempatan Melayu tradisional berkembang dalam landskap yang kemudiannya diserap ke dalam bandar kolonial dan bandar moden yang semakin berkembang.

Sungai dalam Landskap Moden

Pada masa kini, Sungai Gelugor sebahagian besarnya dikelilingi persekitaran bandar. Sebahagian laluannya melalui kawasan perumahan, jalan raya dan pembangunan moden, manakala bahagian lain masih kelihatan sebagai laluan air terbuka.

Peranan sungai juga telah berubah. Ia tidak lagi berfungsi terutamanya sebagai laluan pengangkutan hasil pertanian atau sebagai pusat masyarakat nelayan. Sebaliknya, ia menjadi sebahagian daripada sistem saliran bandar dan rangkaian laluan air pulau, sambil terus mengalir ke arah pantai timur.

Namun begitu, sungai tersebut masih penting kepada identiti kawasan. Namanya kekal dalam Kampung Sungai Gelugor, Sekolah Kebangsaan Sungai Gelugor, Masjid Jamek Sungai Gelugor serta pelbagai alamat dan institusi tempatan.

Kepentingan Sungai Gelugor

Sungai Gelugor penting kerana ia menghimpunkan beberapa lapisan sejarah utama Pulau Pinang. Ia pada masa yang sama merupakan sungai, penempatan, landskap budaya Melayu dan nama geografi yang telah bertahan melalui beberapa abad perubahan.

Penempatan ini memberikan bukti mengenai kewujudan masyarakat Melayu di Pulau Pinang sebelum penjajahan British, manakala sungainya membantu menjelaskan mengapa masyarakat tersebut berkembang di lokasi berkenaan. Pertanian, perikanan dan perdagangan membentuk kehidupan ekonomi masyarakat awal.

Kedatangan David Brown dan perkembangan ladang kemudiannya membawa satu lagi bab dalam sejarah kawasan ini, manakala penubuhan sekolah pada tahun 1826 mewujudkan sebuah institusi yang terus beroperasi hampir dua abad kemudian.

Perubahan Sungai Gelugor juga menggambarkan sejarah pembandaran Pulau Pinang secara lebih luas. Kampung tradisional, ladang dan kawasan perikanan pantai secara beransur-ansur dikelilingi oleh jalan raya moden, universiti, kawasan perumahan, lebuh raya dan pembangunan bertingkat tinggi.

Memelihara Warisan Sungai Gelugor

Kelangsungan Kampung Sungai Gelugor amat bernilai kerana tidak banyak kampung Melayu tradisional yang masih wujud di bahagian George Town yang telah mengalami pembandaran pesat. Kewujudan kampung ini menyediakan hubungan fizikal dengan zaman ketika pantai timur Pulau Pinang didominasi oleh kampung, ladang dan penempatan nelayan.

Pemeliharaan kampung tidak semestinya bermakna menghalang perubahan. Sebaliknya, bangunan bersejarah, institusi masyarakat, susun atur jalan, rumah tradisional dan ruang awamnya menyediakan peluang untuk mendokumentasikan serta mentafsir sejarah kawasan tersebut ketika bandar di sekelilingnya terus berkembang.

Warisan Sungai Gelugor juga berkait rapat dengan pemeliharaan sungainya. Mengekalkan sungai sebagai unsur yang dapat dikenal pasti dalam landskap membantu mengekalkan hubungan geografi antara penempatan dengan persekitaran semula jadi yang memberikan namanya.

Kesimpulan

Sungai Gelugor merupakan salah satu kawasan bersejarah di bahagian timur Pulau Pinang yang namanya masih kekal dalam landskap fizikal dan masyarakat tempatan. Nama tersebut merujuk kepada sebatang sungai yang mengalir ke pantai timur serta penempatan Melayu tradisional yang berkembang di sepanjang kawasannya.

Sejarahnya bermula sejak zaman sebelum penubuhan George Town pada tahun 1786, ketika masyarakat Melayu dari Sumatera dan kawasan lain di dunia Melayu telah pun menetap di sepanjang pantai Pulau Pinang. Pertanian, perikanan dan perdagangan membentuk kehidupan masyarakat awal, manakala sungai menyediakan hubungan penting antara kawasan pedalaman dengan laut.

Pada abad ke-19, kawasan ini berubah dengan perkembangan ladang milik David Brown, namun masyarakat Melayu terus kekal di sini. Penubuhan Sekolah Kebangsaan Sungai Gelugor pada tahun 1826 serta perkembangan Masjid Jamek Sungai Gelugor menghasilkan institusi yang terus menjadi lambang sejarah panjang kawasan ini.

Pembangunan bandar moden telah mengubah landskap Sungai Gelugor secara besar-besaran, tetapi kampung tradisional, sungai dan institusi bersejarahnya masih menjadi peringatan penting terhadap warisan Melayu Pulau Pinang. Atas sebab itu, Sungai Gelugor bukan sekadar sebuah sungai atau kawasan kejiranan, tetapi merupakan sebuah landskap sejarah yang masih hidup dalam bandar George Town moden.

Rujukan

• Penang Travel Tips – Sungai Gelugor
• Universiti Sains Malaysia – Sejarah Awal Pulau Pinang
• Historical Survey of the Mosques and Kramats on Penang Island
• Bernama – SK Sungai Gelugor: Oldest Malay School In Malaysia, A 200-year Old Heritage
• EdgeProp – Penang's Gelugor transforms from coconut groves to residential area
• A Study of Urban Design Elements in Structured Village at Gelugor, Penang

Butir Laman

Laman ini karya 6 September 2026. Hai, nama saya Timothy. Halaman ini ditulis oleh saya hasil kajian saya, untuk hiburan diri sendiri dan juga untuk berkongsi pengetahuan dengan orang lain. Saya memberikan maklumat ini kepada anda dengan niak baik dan saya berharap anda mendapat faedah daripadanya. Saya cuba mendapatkan butiran setepat mungkin. Saya juga berusaha mengemas kini halaman ini setiap kali saya temui butiran baharu. Jadi, halaman ini dan semua halaman saya yang lain adalah kerja yang tidak mempunyai titik tamat. Jika anda menemui sebarang ralat, sila maklumkan saya dengan sopan. Tunjukkan kepada saya di mana terdapatnya ralat, dan saya akan berusaha membetulkannya secepat mungkin. Bantuan anda amat dihargai sebab ia memastikan halaman ini kekal tepat, relevan dan dapat membantu mereka yang memerlukan maklumat.

 Latest Pages & Updates

Buy Me A Coffee

If you enjoy the information I provide and want to support the work I do, please buy me a coffee! I appreciate it immensely, thank you so much!

Kembali ke laman Selangor