Panduan Melawat Paka

---

Panduan Melawat Paka: Masjid Jamek Paka (Imej janaan AI pada 11 September 2026)

Juga terdapat: Paka Travel Guide

Paka ialah sebuah pekan pesisir pantai di daerah Dungun, Terengganu, yang terletak di antara Dungun dan Kerteh. Pekan ini berkembang di sekitar Sungai Paka dan pantai Laut China Selatan, serta mempunyai sejarah yang berkait rapat dengan perikanan, perdagangan tempatan dan kemudiannya perkembangan industri petroleum dan tenaga di selatan Terengganu. Hari ini, Paka merupakan sebuah pekan yang sederhana tetapi mempunyai kemudahan yang mencukupi untuk menjadi persinggahan dalam perjalanan di sepanjang pantai timur Semenanjung.

Mengenali Paka

Paka sering dianggap sebagai sebuah pekan kecil dalam perjalanan antara Kuala Terengganu dan Kuantan, tetapi kedudukannya sebenarnya memberikan gambaran yang menarik tentang perubahan ekonomi dan masyarakat di pantai timur Terengganu. Pekan ini mempunyai dua wajah yang jelas: satu ialah Paka lama yang berasaskan sungai, kampung dan perikanan, manakala satu lagi ialah Paka moden yang berkembang bersama industri minyak dan gas di kawasan Paka–Kerteh.

Lokasinya di muara Sungai Paka menjadikan sungai sebagai unsur penting dalam pembentukan petempatan. Kajian mengenai Sungai Paka menyatakan bahawa Kuala Paka, Pantai Paka dan Bandar Paka terletak di sepanjang sungai tersebut, sementara kawasan sungainya sendiri berasal dari pedalaman daerah Dungun.¹ Bagi pelawat, gabungan sungai, kampung dan laut inilah yang memberikan Paka suasana yang berbeza daripada pusat bandar yang lebih besar seperti Dungun atau Kuala Terengganu.

Paka juga sesuai dijadikan persinggahan satu atau dua malam bagi mereka yang melakukan perjalanan darat merentasi Terengganu. Ia tidak mempunyai jumlah tarikan bandar yang banyak, tetapi mempunyai pantai, makanan tempatan, suasana kampung dan beberapa destinasi alam semula jadi yang boleh diterokai dalam perjalanan sehari.

Geografi Paka

Paka terletak di bahagian selatan Terengganu, dalam daerah Dungun. Di sebelah utaranya terletak kawasan Kerteh, manakala Dungun berada di sebelah selatan. Pantai Paka menghadap Laut China Selatan dan kawasan muara Sungai Paka membentuk salah satu unsur geografi terpenting di pekan ini.

Sungai Paka mengalir dari kawasan pedalaman sebelum sampai ke laut di Kuala Paka. Sungai ini secara tradisinya menjadi laluan dan sumber kehidupan kepada masyarakat setempat. Penempatan awal berkembang di sepanjang sungai, termasuk di kawasan Kuala Paka, Tebing Tembah, Pinang Merah dan Kampung Nyiur.²

Keadaan geografi ini turut mempengaruhi kegiatan ekonomi tradisional. Masyarakat pesisir bergantung kepada perikanan, manakala kawasan pedalaman menyediakan ruang untuk pertanian dan kegiatan berkaitan hutan. Pada masa yang sama, kedudukan Paka berhampiran Kerteh kemudiannya menjadikannya sebahagian daripada kawasan yang menerima limpahan pembangunan industri tenaga.

Sejarah Paka

Paka sebagai petempatan sungai dan nelayan

Sejarah awal Paka tidak harus dilihat semata-mata melalui pembangunan bandar moden. Sebelum munculnya industri petroleum, Paka merupakan petempatan pesisir yang lebih kecil dan bergantung kepada Sungai Paka dan laut. Kuala Paka khususnya berkembang sebagai kawasan nelayan, sementara kampung-kampung di sepanjang sungai membentuk rangkaian petempatan yang menjadi asas kepada perkembangan pekan kemudian.

Sumber tempatan mengenai sejarah Paka menggambarkan pekan ini pada masa lalu sebagai sebuah pekan kecil dengan jumlah penduduk yang jauh lebih rendah berbanding hari ini. Perkembangan petempatan berlaku secara beransur-ansur daripada kawasan berhampiran sungai dan muara kepada kawasan yang lebih jauh dari sungai apabila penduduk memerlukan tanah untuk kediaman dan pertanian.²

Peranan Paka dalam pentadbiran Terengganu juga berubah mengikut masa. Pada zaman pentadbiran British, Paka termasuk dalam Jajahan Timur bersama Dungun, Kerteh, Kemasik dan Kemaman, dengan pusat pentadbiran di Kemaman.³ Susunan pentadbiran tersebut menunjukkan bahawa Paka telah lama dikenal sebagai sebuah kawasan tersendiri dalam jaringan petempatan di bahagian timur Terengganu.

Perubahan akibat industri petroleum

Perubahan besar Paka berlaku pada separuh kedua abad ke-20 apabila industri petroleum dan gas berkembang di kawasan Paka dan Kerteh. Kedudukan Paka yang berdekatan dengan kompleks industri Kerteh membawa pekerjaan, perniagaan, perumahan dan kemudahan baharu ke kawasan yang sebelum itu lebih banyak bergantung kepada kegiatan tradisional.

Salah satu mercu tanda penting dalam sejarah moden Paka ialah Stesen Janakuasa Sultan Ismail. Stesen ini siap pada tahun 1987 dan dibuka secara rasmi pada tahun 1988. Dengan kapasiti 1,400 MW, ia merupakan stesen janakuasa kitar gabungan yang pertama di Asia Tenggara dan antara projek tenaga penting pada zamannya. Stesen tersebut beroperasi selama 33 tahun sebelum dinyahaktifkan pada 31 Disember 2019.⁴

Stesen janakuasa itu menggunakan gas asli, yang dibekalkan dari kawasan Kerteh melalui saluran paip. Menurut Tenaga Nasional Berhad, kewujudan stesen tersebut turut membantu merangsang industri minyak dan gas di Terengganu serta mewujudkan peluang pekerjaan dan aktiviti ekonomi untuk masyarakat Paka dan kawasan sekitarnya.⁴

Walaupun stesen asal telah dinyahaktifkan, kawasan Paka terus mempunyai kepentingan dalam sektor tenaga. TNB dan PETRONAS kemudiannya mengumumkan rancangan untuk membangunkan semula stesen tersebut dengan teknologi turbin gas kitar gabungan yang bersedia menggunakan hidrogen, sebagai sebahagian daripada usaha mengurangkan pelepasan karbon.⁵

Asal Nama Paka

Asal-usul nama Paka tidak mempunyai penjelasan etimologi yang begitu kukuh dan diterima secara meluas seperti sesetengah nama tempat lain di Terengganu. Oleh itu, pelawat perlu berhati-hati dengan cerita lisan atau teori popular yang cuba memberikan satu asal-usul nama tersebut tanpa bukti sejarah yang jelas.

Nama Paka sendiri telah lama digunakan untuk kawasan ini dan juga dikaitkan dengan Sungai Paka. Rekod geografi rasmi Malaysia kini menyenaraikan Kuala Paka sebagai nama geografi di daerah Dungun.⁶ Dalam konteks sejarah tempatan, adalah lebih munasabah untuk melihat nama Paka sebagai nama lama bagi kawasan sungai dan petempatan yang kemudiannya berkembang menjadi pekan Paka.

Yang lebih jelas ialah hubungan antara nama Paka dengan sungai. Sungai Paka menjadi paksi geografi kepada petempatan awal dan terus menjadi unsur penting dalam identiti kawasan sehingga hari ini.

Tempat Menarik di Paka

Pantai Paka

Pantai Paka merupakan tempat yang paling mudah dikunjungi untuk menikmati suasana pesisir. Pantai ini menghadap Laut China Selatan dan sesuai untuk berjalan-jalan, menikmati angin laut, melihat matahari terbenam dan berehat selepas perjalanan jauh. Tourism Malaysia turut menyenaraikan Pantai Paka sebagai salah satu tempat menarik di daerah Dungun.⁷

Keadaan laut di pantai timur berubah mengikut musim. Ketika musim tengkujuh, ombak dan arus boleh menjadi kuat. Oleh itu, jangan menganggap semua kawasan pantai sesuai untuk berenang hanya kerana keadaan air kelihatan tenang pada sesuatu waktu. Jika terdapat tanda larangan atau nasihat keselamatan, patuhilah arahan tersebut.

Kuala Paka dan Sungai Paka

Kawasan Kuala Paka memberikan gambaran yang lebih dekat tentang asal-usul petempatan Paka. Di sini, pelawat boleh melihat hubungan antara sungai, laut dan kehidupan masyarakat setempat. Ia lebih sesuai diterokai secara santai berbanding sebagai sebuah destinasi pelancongan yang mempunyai banyak kemudahan khusus untuk pelawat.

Jika anda berminat dengan sejarah tempat, Kuala Paka adalah kawasan yang wajar diberi perhatian kerana perkembangan awal penduduk Paka berkait rapat dengan sungai. Sungai tersebut juga pernah menjadi sumber pendapatan melalui kegiatan perikanan dan ternakan ikan sangkar.⁸

Rantau Abang

Rantau Abang terletak di selatan Paka dan merupakan antara destinasi paling terkenal di daerah Dungun. Kawasan ini mempunyai sejarah panjang sebagai tempat pendaratan penyu, khususnya penyu belimbing. Rantau Abang kini merupakan kawasan santuari penyu yang diwartakan dan berada di bawah pengurusan Jabatan Perikanan.⁹

Pelawat yang berminat dengan pemuliharaan penyu perlu mengambil perhatian bahawa pemerhatian penyu bukanlah aktiviti yang boleh dilakukan secara bebas sesuka hati. Pendaratan penyu berlaku pada waktu tertentu dan usaha pemuliharaan memerlukan pelawat mematuhi arahan petugas.

Ma' Daerah

Santuari Penyu Ma' Daerah terletak lebih jauh ke selatan, ke arah kawasan Kemaman. Kawasan ini merupakan kawasan perlindungan penyu yang diwartakan dengan keluasan kira-kira 23.7 hektar dan ditadbir oleh Jabatan Perikanan.¹⁰ Ia sesuai dimasukkan dalam perjalanan yang menggabungkan Paka, Kerteh dan Kemaman.

Destinasi sekitar Dungun

Jika mempunyai lebih banyak masa, Paka boleh dijadikan pangkalan untuk meneroka beberapa tempat menarik di daerah Dungun. Antaranya termasuk Pantai Teluk Bidara, Tanjung Jara, Rantau Abang dan kawasan rekreasi Cemerong. Tourism Malaysia menyenaraikan destinasi-destinasi tersebut dalam tarikan daerah Dungun.⁷

Makanan di Paka

Lawatan ke Paka tidak lengkap tanpa mencuba makanan Terengganu. Sebagai sebuah pekan pesisir, makanan berasaskan ikan dan makanan laut mudah ditemui, di samping hidangan sarapan dan makanan tradisional Melayu.

Antara makanan yang patut dicari ialah:

• Nasi dagang – nasi yang dimasak dengan santan dan biasanya dimakan bersama gulai ikan.
• Keropok lekor – makanan berasaskan isi ikan dan sagu yang boleh direbus atau digoreng.
• Sata – campuran isi ikan, kelapa dan rempah yang dibungkus dengan daun sebelum dibakar.
• Laksam – kepingan mi beras yang digulung dan dihidangkan bersama kuah ikan bersantan.
• Ketupat sotong – sotong yang diisi dengan pulut dan dimasak dalam kuah bersantan.
• Ikan dan makanan laut – pilihan yang sesuai dicari di kedai makan berhampiran kawasan pesisir.

Keropok lekor merupakan antara makanan Terengganu yang paling terkenal, manakala sata dan ketupat sotong juga merupakan hidangan yang mencerminkan tradisi makanan pesisir negeri ini.¹¹ Di Paka, lebih baik bertanya kepada penduduk tempatan tentang gerai yang sedang popular kerana pilihan kedai dan waktu operasi boleh berubah.

Untuk sarapan, cari kedai yang menawarkan nasi dagang, nasi minyak, nasi kerabu, laksam atau kuih tradisional. Bagi makan tengah hari dan malam pula, restoran tempatan biasanya menawarkan nasi berlauk, masakan panas, masakan Thai dan makanan laut.

Tempat Menginap di Paka

Paka mempunyai pilihan penginapan yang terdiri daripada hotel, resort dan homestay. Jumlah pilihan penginapan lebih banyak daripada apa yang mungkin dijangkakan daripada saiz pekan ini kerana kawasan Paka–Kerteh juga menerima pengunjung atas urusan kerja dalam sektor tenaga dan industri.

The Qamar Paka merupakan antara pilihan penginapan yang lebih besar di kawasan Paka. Ia terletak di Kampung Cacar dan mempunyai kemudahan seperti kolam renang, kawasan pantai persendirian, restoran dan bilik dengan balkoni.¹²

Bagi pelawat yang lebih mengutamakan lokasi di pekan dan kemudahan asas, terdapat juga hotel seperti Hotel Paka INN, selain pelbagai homestay. Senarai penginapan semasa menunjukkan pilihan daripada hotel bajet hingga rumah penginapan yang sesuai untuk keluarga atau kumpulan.¹³

Jika membawa keluarga, homestay boleh menjadi pilihan yang praktikal kerana sesetengahnya menyediakan beberapa bilik tidur, ruang tamu dan dapur. Sebelum membuat tempahan, semak lokasi sebenar, kemudahan tempat letak kereta, polisi daftar masuk dan jarak ke pantai atau pusat bandar.

Cara Pergi ke Paka

Dengan kereta

Kereta merupakan cara paling mudah untuk ke Paka, terutama jika anda ingin menerokai tempat-tempat di sekitarnya. Paka berada di laluan utama di pantai timur yang menghubungkan Kuala Terengganu dengan Dungun dan seterusnya Kemaman serta Kuantan.

Dari Kuala Terengganu, perjalanan ke Paka mengambil masa kira-kira satu setengah hingga dua jam bergantung kepada keadaan lalu lintas dan lokasi permulaan. Dari Kuantan, perjalanan melalui arah Kemaman dan Kerteh juga mengambil masa beberapa jam. Anggaran masa perjalanan perlu dianggap sebagai panduan kerana keadaan jalan dan cuaca boleh mengubah tempoh perjalanan.

Dengan bas

Paka juga boleh dicapai dengan bas ekspres dari bandar-bandar utama di Semenanjung. Perkhidmatan bas di laluan Pantai Timur biasanya menghubungkan Kuala Lumpur dengan bandar-bandar di Terengganu dan Kelantan, dan Paka menjadi salah satu persinggahan bagi sesetengah perkhidmatan.

Jika menaiki bas, semak dahulu destinasi dan lokasi turun kerana sesetengah bas mungkin berhenti di kawasan pekan atau terminal yang berlainan. Jadual juga boleh berubah mengikut syarikat bas dan musim perjalanan.

Dengan kapal terbang

Lapangan terbang yang paling praktikal untuk pelawat dari luar Terengganu ialah Lapangan Terbang Sultan Mahmud di Kuala Terengganu. Dari lapangan terbang, perjalanan perlu diteruskan melalui jalan darat. Bagi sesetengah pelawat, penerbangan ke Kuala Lumpur diikuti perjalanan darat juga merupakan pilihan yang mudah.

Lapangan Terbang Kerteh pula terletak lebih dekat dengan Paka tetapi penggunaannya lebih terhad berbanding lapangan terbang awam yang mempunyai rangkaian penerbangan lebih luas. Oleh itu, semak jadual penerbangan semasa sebelum merancang perjalanan berdasarkan lapangan terbang tersebut.

Bergerak di Paka

Untuk bergerak di dalam pekan, kereta persendirian adalah pilihan paling praktikal. Paka tidak mempunyai sistem pengangkutan awam bandar yang setanding dengan bandar besar. Teksi atau e-hailing mungkin tersedia pada masa tertentu, tetapi liputannya tidak semestinya konsisten seperti di Kuala Lumpur, George Town atau Kuala Terengganu.

Jika anda hanya tinggal di sekitar pusat pekan dan hotel, sebahagian urusan harian boleh dilakukan dengan berjalan kaki. Namun begitu, kereta amat berguna jika anda mahu ke pantai, Kuala Paka, kawasan kampung atau destinasi di luar Paka.

Bilakah Waktu Terbaik untuk Melawat Paka?

Paka mempunyai iklim tropika sepanjang tahun, tetapi keadaan pantai timur banyak dipengaruhi oleh monsun timur laut. Musim hujan dan laut bergelora boleh menjejaskan aktiviti pantai, khususnya pada akhir tahun dan awal tahun berikutnya.

Untuk menikmati pantai dan melakukan perjalanan darat dengan lebih selesa, bulan-bulan yang lebih kering biasanya lebih sesuai. Namun, cuaca di Terengganu tidak boleh dijamin sepenuhnya dan hujan boleh berlaku pada bila-bila masa.

Jika tujuan utama anda ialah melihat penyu di kawasan sekitar, waktu dan lokasi perlu dirancang berdasarkan musim pendaratan spesies tertentu serta program pemuliharaan yang sedang dijalankan. Jangan memasuki kawasan perlindungan atau mengganggu penyu tanpa kebenaran.

Cadangan Itinerari Paka

Lawatan sehari

1. Mulakan pagi dengan sarapan nasi dagang atau hidangan tempatan.
2. Terokai kawasan pekan Paka dan Kuala Paka.
3. Luangkan masa di Pantai Paka.
4. Makan tengah hari di kedai makan tempatan.
5. Teruskan perjalanan ke salah satu destinasi berhampiran seperti Rantau Abang atau kawasan Kerteh.
6. Kembali ke Paka pada sebelah petang untuk menikmati matahari terbenam di kawasan pantai.

Lawatan dua hari satu malam

1. Hari pertama: Tiba di Paka, daftar masuk hotel dan makan tengah hari.
2. Petang: Terokai Kuala Paka, Sungai Paka dan Pantai Paka.
3. Malam: Nikmati makan malam makanan laut atau masakan tempatan.
4. Hari kedua: Sarapan pagi dan bertolak ke Rantau Abang atau destinasi sekitar Dungun.
5. Teruskan perjalanan ke destinasi pilihan sebelum kembali ke Paka atau meneruskan perjalanan ke arah Kuala Terengganu atau Kuantan.

Paka sebagai Persinggahan di Pantai Timur

Paka mungkin tidak mempunyai bilangan tarikan pelancongan sebanyak Kuala Terengganu, tetapi nilai utamanya terletak pada kedudukan, suasana dan sejarahnya. Di sini, pengunjung boleh melihat bagaimana sebuah petempatan sungai dan nelayan berubah menjadi sebuah pekan yang turut berkait rapat dengan industri petroleum dan tenaga.

Peralihan tersebut dapat dilihat dengan jelas pada landskap Paka: kampung-kampung lama dan kegiatan nelayan wujud bersebelahan dengan kawasan perumahan moden, hotel, kemudahan perniagaan dan infrastruktur industri. Sungai Paka pula terus menjadi unsur geografi yang penting, walaupun peranan ekonomi sungai telah berubah dari masa ke masa.

Bagi pelancong yang melakukan perjalanan melalui Terengganu, Paka paling sesuai dilihat sebagai sebuah pekan pesisir yang boleh diterokai secara santai. Pantai, makanan tempatan, Sungai Paka, sejarah industri dan kedudukannya di antara Dungun dan Kerteh menjadikannya tempat yang berbaloi untuk disinggahi, khususnya bagi mereka yang mahu mengenali Terengganu di luar destinasi pelancongan utamanya.

Rujukan

1. International Islamic University Malaysia, kajian mengenai Sungai Paka dan Sungai Kerteh. https://irep.iium.edu.my/58154/1/1.pdf
2. Paka Indah, Sungai Paka dan Sejarah Perkembangan Penduduk. https://pakaindah.blogspot.com/2015/06/sungai-paka-dan-sejarah-perkembangan.html
3. Asian Journal of Environment, History and Heritage, kajian perkembangan pentadbiran Terengganu 1920–1942. https://spaj.ukm.my/ajehh/index.php/ajehh/article/download/192/262
4. Tenaga Nasional Berhad, Sultan Ismail Power Station Decommissioned After 33 Years. https://www.tnb.com.my/assets/press_releases/20200101.pdf
5. Tenaga Nasional Berhad, maklumat mengenai rancangan pembangunan semula Stesen Janakuasa Sultan Ismail di Paka. https://www.tnb.com.my/announcements/tnb-to-unlock-rm-10-billion-in-commercial-value-up-to-2035-co2-avoidance-of
6. MyGeoName, Laporan Gazetir Negeri Terengganu, maklumat geografi Kuala Paka. https://mygeoname.mygeoportal.gov.my/exportpdffasa3.jsp?kodnegeri=11
7. Tourism Malaysia, Malaysia Travel Guide – Terengganu. https://ebrochures.malaysia.travel/en/malaysia-travel-guide/terengganu/
8. Institut Penyelidikan Alam Sekitar Pantai Timur, Universiti Sultan Zainal Abidin, kajian dan pemantauan Sungai Paka. https://eseri.unisza.edu.my/index.php?lang=ms&limitstart=125
9. Malaysia Biodiversity Information System (MyBIS), Santuari Penyu Rantau Abang. https://www.mybis.gov.my/pa/269
10. Malaysia Biodiversity Information System (MyBIS), Santuari Penyu Ma' Daerah. https://www.mybis.gov.my/pa/247
11. Tourism Malaysia, Eat Like a Local: Your Insider's Guide to Terengganu's Delicacies. https://www.malaysia.travel/explore/eat-like-a-local-your-insider-s-guide-to-terengganu-s-delicacies
12. Booking.com, The Qamar Paka, Terengganu. https://www.booking.com/hotel/my/residence-resort-paka.html
13. Booking.com, senarai penginapan di Paka. https://www.booking.com/city/my/paka.en-gb.html

Butir Laman

Laman ini karya 11 September 2026. Hai, nama saya Timothy. Halaman ini ditulis oleh saya hasil kajian saya, untuk hiburan diri sendiri dan juga untuk berkongsi pengetahuan dengan orang lain. Saya memberikan maklumat ini kepada anda dengan niak baik dan saya berharap anda mendapat faedah daripadanya. Saya cuba mendapatkan butiran setepat mungkin. Saya juga berusaha mengemas kini halaman ini setiap kali saya temui butiran baharu. Jadi, halaman ini dan semua halaman saya yang lain adalah kerja yang tidak mempunyai titik tamat. Jika anda menemui sebarang ralat, sila maklumkan saya dengan sopan. Tunjukkan kepada saya di mana terdapatnya ralat, dan saya akan berusaha membetulkannya secepat mungkin. Bantuan anda amat dihargai sebab ia memastikan halaman ini kekal tepat, relevan dan dapat membantu mereka yang memerlukan maklumat.

 Latest Pages & Updates

Buy Me A Coffee

If you enjoy the information I provide and want to support the work I do, please buy me a coffee! I appreciate it immensely, thank you so much!