Kubu Pengkalan Atap, Kuala Besut

Kubu Pengkalan Atap, Kuala BesutKubu Pengkalan Atap, Kuala Besut (Imej janaan AI pada 11 September 2026)

Kubu Pengkalan Atap, juga dikenali sebagai Pengkalan Atap Pillbox, ialah sebuah kubu kecil daripada konkrit yang terletak di Kampung Pengkalan Atap, berhampiran Kuala Besut, dalam Daerah Besut, Terengganu. Kubu ini merupakan tinggalan pertahanan ketenteraan yang dibina pada tahun 1941, ketika pihak British membuat persiapan menghadapi kemungkinan serangan Jepun terhadap Tanah Melayu.

Kubu tersebut terletak di sebuah jalan kecil tidak jauh dari pantai, pada kedudukan kira-kira 5.83584°U, 102.54937°T. Walaupun saiznya kecil dan bentuknya tidak begitu ketara berbanding kubu bersejarah yang lebih besar, Kubu Pengkalan Atap mempunyai nilai sejarah kerana ia berkaitan secara langsung dengan persiapan pertahanan British menjelang Perang Dunia Kedua serta pendaratan tentera Jepun di Besut pada Disember 1941.

Sejarah Kubu Pengkalan Atap

Kubu Pengkalan Atap dipercayai dibina pada tahun 1941, beberapa bulan sebelum tentera Jepun melancarkan serangan terhadap Tanah Melayu. Menurut laporan Malaysiaaktif, yang memetik kenyataan penyelaras Dewan Undangan Negeri Kuala Besut, kubu tersebut dibina pada tahun 1941 oleh tentera Punjab di bawah penyeliaan British. Pembinaannya bertujuan membantu mempertahankan kawasan berkenaan daripada kemungkinan serangan Jepun. 1

Pembinaan kubu ini berlaku dalam suasana ketenteraan yang semakin tegang di Asia Tenggara. Menjelang akhir tahun 1941, pihak British menyedari bahawa empayar Jepun berkemungkinan melancarkan serangan terhadap jajahan British di rantau ini. Kawasan pantai dianggap amat terdedah kerana tentera penyerang boleh menggunakan kapal untuk mendaratkan anggota dan peralatan ketenteraan secara terus ke pantai.

Oleh itu, pelbagai kedudukan pertahanan kecil dibina di kawasan yang dianggap strategik. Kubu seperti Kubu Pengkalan Atap bukanlah kubu besar untuk menempatkan pasukan tentera yang ramai. Sebaliknya, ia merupakan kedudukan pertahanan kecil yang memberikan perlindungan kepada anggota tentera sambil membolehkan mereka memerhati dan menembak ke arah musuh.

Pertahanan Pantai British

Kubu Pengkalan Atap perlu dilihat sebagai sebahagian daripada sistem pertahanan yang lebih luas, bukannya sebagai sebuah kubu yang berdiri secara berasingan. Menjelang pencerobohan Jepun, pihak British menyediakan pelbagai kedudukan pertahanan di kawasan pantai Tanah Melayu untuk menghadapi kemungkinan pendaratan amfibia.

Pillbox ialah istilah yang lazim digunakan bagi kubu kecil daripada konkrit yang mempunyai bukaan sempit untuk pemerhatian dan penggunaan senjata api. Dinding konkrit memberikan perlindungan kepada anggota di dalamnya daripada tembakan senjata ringan dan serpihan, manakala bukaan pada dinding membolehkan mereka menembak ke arah musuh.

Penyelidikan terhadap tinggalan pillbox British di Kelantan menunjukkan bahawa beberapa kubu pertahanan yang dibina pada zaman Perang Dunia Kedua mempunyai reka bentuk yang disesuaikan dengan keperluan mempertahankan pantai daripada serangan Jepun. Bahan seperti konkrit, batu sungai dan bahan binaan tempatan turut digunakan dalam pembinaan sesetengah struktur. 2

Kedudukan Kubu Pengkalan Atap yang berhampiran laut menunjukkan kepentingan kawasan pantai tersebut dalam perancangan pertahanan British. Sekiranya pasukan musuh cuba mendarat, kedudukan seperti ini boleh digunakan untuk memerhati pergerakan mereka dan memberikan tentangan dari tempat yang terlindung.

Penglibatan Tentera Punjab

Salah satu aspek menarik dalam sejarah Kubu Pengkalan Atap ialah penglibatan tentera Punjab dalam pembinaannya. Pada ketika itu, Tentera British India merupakan sebahagian penting daripada kekuatan tentera Empayar British di Tanah Melayu.

Tentera dari India memainkan peranan yang besar dalam pertahanan Tanah Melayu ketika Jepun melancarkan serangan pada Disember 1941. Kehadiran mereka di Pengkalan Atap memperlihatkan bahawa persiapan pertahanan di kawasan pantai Terengganu turut melibatkan anggota tentera dari British India.

Sumber tempatan mengenai Kubu Pengkalan Atap secara khusus menyatakan bahawa kubu tersebut dibina oleh tentera Punjab di bawah penyeliaan British pada tahun 1941. 1 Dengan demikian, struktur kecil yang masih wujud di kampung ini sebenarnya mempunyai kaitan dengan sistem ketenteraan Empayar British yang jauh lebih besar.

Pencerobohan Jepun ke Tanah Melayu

Pembinaan Kubu Pengkalan Atap berlaku tidak lama sebelum pencerobohan Jepun ke Tanah Melayu. Jepun melancarkan serangan terhadap Tanah Melayu pada awal Disember 1941 sebagai sebahagian daripada operasi ketenteraannya di Asia Tenggara.

Pendaratan utama di pantai Kelantan berlaku di kawasan Kota Bharu pada awal pagi 8 Disember 1941. Pada masa yang hampir sama, tentera Jepun turut bergerak melalui selatan Thailand. Dari kedudukan tersebut, tentera Jepun bergerak dengan pantas ke selatan melalui Semenanjung Tanah Melayu.

Dalam tempoh yang singkat, ancaman tersebut turut sampai ke Besut. Pada 10 Disember 1941, pihak British menerima laporan mengenai pendaratan tentera Jepun di Besut. Pendaratan ini menimbulkan ancaman kepada kedudukan British di kawasan tersebut, termasuk lapangan terbang di Gong Kedak dan Machang. 3

Catatan mengenai kempen ketenteraan di Tanah Melayu menyatakan bahawa pendaratan Jepun di Besut mengancam lapangan terbang Gong Kedak dan Machang serta kedudukan tentera British di kawasan sekitarnya. Akibat perkembangan tersebut, British akhirnya meninggalkan kedua-dua lapangan terbang berkenaan dan berundur ke arah selatan. 4

Pendaratan Jepun di Besut

Pendaratan Jepun di Besut memberikan konteks sejarah yang amat penting kepada Kubu Pengkalan Atap. Kubu ini telah dibina hanya beberapa bulan atau minggu sebelum serangan tersebut, ketika pihak British sedang menyediakan pertahanan bagi menghadapi kemungkinan pendaratan tentera Jepun.

Besut merupakan kawasan yang mempunyai hubungan rapat dengan pantai dan laluan ke pedalaman. Sebuah pendaratan tentera di kawasan pantai boleh memberikan pasukan Jepun kedudukan untuk bergerak ke arah sasaran strategik di pedalaman. Ancaman terhadap lapangan terbang British menjadikan kawasan Besut lebih penting daripada sekadar sebuah kawasan pantai tempatan.

Walau bagaimanapun, terdapat perbezaan antara tujuan pembinaan kubu dengan bukti mengenai pertempuran yang berlaku di kubu tersebut. Sumber yang tersedia menyokong bahawa Kubu Pengkalan Atap dibina sebagai kubu pertahanan terhadap kemungkinan serangan Jepun dan bahawa tentera Jepun mendarat di Besut pada 10 Disember 1941. Namun begitu, tiada bukti yang mencukupi untuk menyatakan dengan pasti bahawa pertempuran tertentu berlaku tepat di lokasi kubu ini.

Reka Bentuk dan Fungsi Pillbox

Seperti namanya, Kubu Pengkalan Atap ialah sebuah struktur yang kecil berbanding kubu konvensional. Reka bentuk seperti ini membolehkan sebahagian kecil anggota tentera bertahan di dalam struktur konkrit yang terlindung.

Fungsi utama pillbox adalah menyediakan perlindungan, pemerhatian dan kedudukan menembak. Dindingnya yang tebal membantu melindungi anggota daripada tembakan senjata ringan, sementara bukaan kecil pada dinding membolehkan anggota memerhati kawasan sekitar dan menggunakan senjata dari dalam kubu.

Kedudukan berhampiran pantai juga bukan secara kebetulan. Dalam menghadapi serangan amfibia, pertahanan yang diletakkan berhampiran laluan masuk dari pantai dapat memberikan amaran awal dan tentangan kepada pasukan yang cuba bergerak ke daratan.

Namun, keberkesanan sesuatu pillbox bergantung kepada keseluruhan sistem pertahanan. Sebuah kubu kecil sahaja tidak mampu menghentikan pasukan penceroboh yang besar sekiranya musuh berjaya menguasai pantai dan memotong hubungan dengan pasukan pertahanan lain.

Hubungan dengan Sejarah Terengganu

Kubu Pengkalan Atap penting bukan sahaja dalam konteks sejarah ketenteraan British dan Jepun, tetapi juga dalam sejarah moden Terengganu. Perang Dunia Kedua biasanya dikaitkan dengan medan pertempuran yang lebih besar, sedangkan tinggalan seperti ini menunjukkan bahawa kesan perang turut sampai ke kampung-kampung kecil di sepanjang pantai.

Kubu tersebut merupakan bukti fizikal bahawa kawasan pantai Terengganu dianggap cukup penting untuk diberikan perhatian dalam perancangan pertahanan British. Pembinaan sebuah kubu konkrit di Pengkalan Atap menunjukkan bahawa pihak British menjangkakan kemungkinan serangan dari arah laut.

Kewujudan kubu ini juga memberikan gambaran tentang hubungan antara sejarah tempatan dengan sejarah antarabangsa. Tentera Punjab dari British India membina kubu di sebuah kampung pantai Terengganu, sebagai sebahagian daripada persediaan menghadapi tentera Jepun yang kemudiannya menyerang dari arah Asia Timur.

Pengkalan Atap pada Masa Kini

Kubu Pengkalan Atap kini berada di kawasan Kampung Pengkalan Atap, berhampiran Kuala Besut. Kampung ini merupakan sebuah penempatan tradisional di Daerah Besut. 5

Kedudukannya masih tidak jauh dari pantai, walaupun persekitaran pesisir telah berubah sejak zaman pembinaan kubu tersebut. Kawasan Pengkalan Atap turut berhadapan dengan masalah hakisan pantai. Beberapa kawasan di sepanjang pantai Terengganu telah dikenal pasti mengalami hakisan kritikal, termasuk kawasan Pengkalan Atap. 6

Perubahan garis pantai menjadikan tinggalan seperti Kubu Pengkalan Atap lebih menarik dari sudut kajian sejarah. Struktur yang asalnya dibina sebagai sebahagian daripada pertahanan pantai kini menjadi tinggalan sejarah yang dikelilingi oleh sebuah komuniti pesisir yang terus berkembang.

Melawat Kubu Pengkalan Atap

Kubu Pengkalan Atap terletak di sebuah jalan kecil dalam Kampung Pengkalan Atap, pada jarak yang singkat dari pantai. Kedudukan anggarannya ialah 5.835837°U, 102.549365°T.

Oleh sebab kubu ini terletak dalam kawasan kampung dan bukannya di dalam kompleks muzium atau taman warisan rasmi, pengunjung hendaklah menghormati penduduk serta persekitaran setempat ketika berkunjung.

Struktur konkrit lama juga perlu diperhatikan dengan berhati-hati. Pengunjung sebaik-baiknya tidak memanjat bahagian kubu yang tidak stabil atau rosak. Keadaan pesisir, termasuk hakisan dan ombak kuat ketika musim monsun, turut perlu diambil kira ketika berada di kawasan berhampiran pantai.

Kepentingan Sejarah

Kubu Pengkalan Atap mempunyai kepentingan sejarah atas beberapa sebab:

Kesimpulan

Kubu Pengkalan Atap merupakan sebuah tinggalan perang yang kecil dari segi fizikal tetapi penting dari segi sejarah. Dibina pada tahun 1941 oleh tentera Punjab di bawah penyeliaan British, ia merupakan sebahagian daripada persiapan pertahanan pantai menjelang serangan Jepun terhadap Tanah Melayu. 1

Beberapa hari selepas serangan Jepun bermula, tentera Jepun mendarat di Besut pada 10 Disember 1941. Pendaratan tersebut mengancam kedudukan British di utara Terengganu dan Kelantan serta lapangan terbang strategik di Gong Kedak dan Machang. 3

Pada hari ini, Kubu Pengkalan Atap mungkin kelihatan seperti sebuah struktur konkrit kecil yang mudah terlepas pandang. Namun, ia menyimpan kisah tentang zaman ketika seluruh Tanah Melayu berada dalam keadaan berjaga-jaga menghadapi ancaman perang. Sebagai salah satu tinggalan pertahanan yang masih dapat ditemui di kawasan pesisir Besut, kubu ini membantu mengingatkan bahawa sejarah Perang Dunia Kedua bukan hanya berlaku di medan perang yang jauh, tetapi turut meninggalkan kesan di kampung-kampung kecil di sepanjang pantai Terengganu.

Rujukan

  1. Malaysiaaktif, “Gotong Royong Sempena Hari Sukarelawan”.
  2. International Journal of Heritage, Art and Multimedia, “Analisis Kerosakan Kubu Peperangan Tinggalan British pada Zaman Perang Dunia II di Kampung Ger, Bachok, Kelantan”.
  3. The War in Malaya, “Chapter X – The Withdrawal from North Malaya”.
  4. Disaster in the Far East, 1940–1942, catatan mengenai kempen Tanah Melayu.
  5. PLANMalaysia, Dokumen Perancangan Fizikal Desa Negara – Terengganu.
  6. Parlimen Malaysia, soalan dan maklumat berkaitan hakisan pantai di Terengganu.

Juga terdapat: Kubu Pengkalan Atap, Kuala Besut

Butir Laman

Laman ini karya 12 September 2026. Hai, nama saya Timothy. Halaman ini ditulis oleh saya hasil kajian saya, untuk hiburan diri sendiri dan juga untuk berkongsi pengetahuan dengan orang lain. Saya memberikan maklumat ini kepada anda dengan niak baik dan saya berharap anda mendapat faedah daripadanya. Saya cuba mendapatkan butiran setepat mungkin. Saya juga berusaha mengemas kini halaman ini setiap kali saya temui butiran baharu. Jadi, halaman ini dan semua halaman saya yang lain adalah kerja yang tidak mempunyai titik tamat. Jika anda menemui sebarang ralat, sila maklumkan saya dengan sopan. Tunjukkan kepada saya di mana terdapatnya ralat, dan saya akan berusaha membetulkannya secepat mungkin. Bantuan anda amat dihargai sebab ia memastikan halaman ini kekal tepat, relevan dan dapat membantu mereka yang memerlukan maklumat.

 Latest Pages & Updates

Buy Me A Coffee

If you enjoy the information I provide and want to support the work I do, please buy me a coffee! I appreciate it immensely, thank you so much!
Support me here